از آن است كه مباشرت تعذيب و انتقام ، مثمر تعبى و مشقّتى است در حق او ، از اين جهت كه در طاعت مطيع او را زيادتى علوّ و كبريائى است كه در معصيت او را نيست . نى نى ! او به ذات خود تامّ است و به هيچ روى و به هيچ چيز و هيچ كس مشابهت ندارد و از هيچ كس به هيچ وجه گزندى و زيانى به او نرسد و نتواند رسيد . به اقتضاى بخشش خواهد كه بعضى گناه كنند ، امّا نه براى نفس گناه ، براى آنچه گناه متضمّن آن است از ظهور مقتضى عفو و انتقام . و خواهد كه بعضى طاعت كنند براى نفس طاعت كه طاعت پسنديده و برگزيدهء اوست . پس توان گفت كه معصيت مىخواهد امّا نه براى آن كه معصيت دوست مىدارد و پسنديدهء اوست ، بلكه براى تضمّن او خيرى را كه آن خير دوست داشته و پسنديدهء اوست كه ظهور سلطان عفو و انتقام است . و طاعت را مىخواهد براى آن كه طاعت را دوست مىدارد و پسنديده اوست لنفس الطّاعة ، و اگر چه از آن حيثيّت كه متضّمن ظهور لطف و احسان است نيز دوست مىدارد و امّا منحصر در آن جهت ثانيه نيست به خلاف اين . و از اين تقرير ظاهر شد حقيقت اين سخن كه گويند خير و شر همه به خواست اوست امّا خير رضاى اوست و شرّ بى رضاى او . نيكو در اين تقرير تأمّل كند تا به حقيقت آن سخن برسد كه كثيرى از مردمان تعقّل اين چنان كه مىبايد نكرده‌اند . « وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » * . « 1 » والسلام على وليّي و رحمة اللَّه و بركاته .

--> ( 1 ) . خدا هر كس را كه بخواهد به راه راست هدايت مىكند . سورهء بقره ، آيهء 213 .